وداع تاریخی با امام شهید؛ تجلی وحدت ملی و پیام اقتدار به جهان
یادداشت سفیر جمهوری اسلامی ایران با عنوان «وداع تاریخی با امام شهید؛ تجلی وحدت ملی و پیام اقتدار به جهان» منتشره در داکار اکتو
جهان در روزهای اخیر (13/۱۴/۱۵/16 تیرماه ۱۴۰۵، شاهد یکی از بزرگترین و کمنظیرترین آیینهای بدرقه تاریخ معاصر بود؛ رویدادی که نهتنها در حافظه ملت ایران، بلکه در حافظه سیاسی و رسانهای جهان نیز ماندگار شد. در این چند روز تشییع پیکر امام شهید و آقای شهید ایران، جهانیان با واقعیتی انکارناپذیر روبهرو شدند؛ حماسهای مردمیکه در میان همه رنجها، فشارها و نامهربانیها، جلوهای از همبستگی، وفاداری و استقامت یک ملت را به نمایش گذاشت.
ممکن است هر کس بر اساس گرایشها و پیشفرضهای خود این رویداد را تحلیل کند، آن را به گونهای دیگر روایت کند یا درباره آن بنویسد؛ اما حقیقت، ماهیتی ماندگار و فراتر از روایتهای سیاسی دارد. به تعبیر یکی از تحلیلگران مقیم اروپا: «این تصاویر، متعلق به یک ملت شکستخورده نیست؛ این وداع، یکی از بزرگترین اجتماعات انسانی روزگار ما بود؛ تمدنی که با وجود همه سختیها، اندوهها و خسارتها، غرور، انسجام و هویت خود را به نمایش گذاشت و رهبر خویش را بدرقه کرد.» این همان واقعیتی است که بسیاری از ناظران غربی هرگز نتوانستند آن را به درستی درک کنند.
مراسم وداع و تشییع رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران، به یکی از بزرگترین و کمسابقهترین اجتماعات دیپلماتیک و مردمی در تاریخ معاصر منطقه و حتی جهان تبدیل شد؛ رویدادی که با حضور میلیونی مردم از اقشار مختلف، مشارکت هیأتهای عالیرتبه خارجی و بازتاب گسترده در رسانههای بینالمللی، ابعادی ملی، منطقهای و جهانی یافت. این مراسم که با ادای احترام مقامات، شخصیتهای سیاسی، مذهبی و هیأتهای رسمی از دهها کشور آغاز شد، فراتر از یک آیین سوگواری، به نمادی از وحدت ملی، استمرار نهادهای حاکمیتی و جایگاه جمهوری اسلامی ایران در معادلات منطقهای و بینالمللی تبدیل شد.
حضور گسترده هیأتهای رسمی از کشورهای مختلف، بهویژه کشورهای منطقه و جهان اسلام، بیانگر جایگاه جمهوری اسلامی ایران در مناسبات منطقهای و بینالمللی و نشاندهنده اهتمام دولتها به ادای احترام به رهبر شهید بود. مشارکت مقامات و نمایندگان بلندپایه کشورهای مختلف، بهویژه هیأتهایی از کشورهای همسایه و عربی و اسلامی، بازتابی از تداوم تعاملات دیپلماتیک، واقعگرایی سیاسی و توجه جامعه بینالمللی به تحولات ایران به شمار میرفت.
بسیاری از رسانهها نیز این حضور را دارای پیامهایی فراتر از یک مراسم سوگواری دانسته و آن را نشانهای از استمرار نقشآفرینی جمهوری اسلامی ایران در معادلات منطقهای و ظرفیت دیپلماسی کشور در دوران پس از جنگ ارزیابی کردند.
وداع تاریخی با امام شهید؛ به یک حماسه حضور و پیام یک ملت به جهان مخابره شد.
در کنار این حضور بینالمللی، حضور میلیونی مردم در مراسم تشییع در تهران، قم، عراق (کربلا و نجف) و مشهد (حرم مقدس امام رضا (علیه السلام)، جلوهای بیبدیل از همبستگی ملی و مشارکت عمومی را به نمایش گذاشت. از نخستین ساعات آغاز مراسم، خیابانهای اصلی پایتخت و مسیرهای تعیینشده برای وداع و تشییع، مملو از جمعیتی بود که از سراسر کشور برای ادای احترام به رهبر شهید گرد آمده بودند. استمرار این حضور پرشور در روزهای مختلف، با وجود گرمای شدید هوا، نشان داد که این رویداد به یکی از بزرگترین اجتماعات مردمی دهههای اخیر تبدیل شده است.
مراسم وداع در مصلی بزرگ تهران و تشییع در خیابانهای تهران محدود نماند. برگزاری آیینهای باشکوه در شهر مقدس قم و مکان مقدس جمکران و زیارت حرم حضرت فاطمه معصومه (س)، بار دیگر پیوند عمیق این رویداد با جایگاه دینی و تاریخی جمهوری اسلامی ایران را آشکار ساخت. حضور گسترده اقشار مختلف جامعه در این مراسم اعم از علما، دانشجویان، اساتید، مقامات سیاسی و لشکر، طلاب و ... ضمن تقویت فضای همبستگی ملی، بر ابعاد معنوی و فرهنگی این مراسم افزود.
همچنین برگزاری آیینهای باشکوه تشییع در شهرهای مقدس نجف و کربلا، این رویداد را به مراسمی فراتر از مرزهای جغرافیایی ایران تبدیل کرد و به نمادی از پیوندهای عمیق تاریخی، مذهبی و فرهنگی میان ملتهای منطقه تبدیل شد. استقبال گسترده مردم عراق، مشارکت جریانهای مختلف سیاسی و اجتماعی، حضور پرشور موکبها و برنامهریزی گسترده نهادهای عراقی برای برگزاری این مراسم، بیانگر عمق پیوندهای تاریخی، مذهبی و فرهنگی میان دو ملت ایران و عراق بود. حضور انبوه مردم عراق در آیینهای وداع، افزون بر ابعاد اعتقادی، پیام روشنی از استمرار همگرایی ملتهای منطقه و جایگاه ویژه جمهوری اسلامی ایران در افکار عمومی جهان اسلام مخابره کرد.
روز پایانی مراسم، پیکر مطهر امام شهید به شهر مقدس مشهد رسید و با تشییع و استقبال میلیونی مردم مشهد روبرو شد و نهایتا در کنار بارگاه مقدس حضرت امام رضا (علیه السلام) آرام گرفت.
بازتاب گسترده این مراسم در رسانههای بینالمللی نیز بر اهمیت و تأثیرگذاری آن صحه گذاشت. بسیاری از رسانههای معتبر جهان، فارغ از رویکردهای سیاسی خود، به حضور گسترده مردم، مشارکت هیأتهای خارجی و ابعاد منطقهای این مراسم پرداختند و آن را یکی از مهمترین رویدادهای سیاسی و اجتماعی سالهای اخیر توصیف کردند و برخی خبرگزاریهای بین المللی نظیر الجزیره، سی ان ان و بی بی سی خبر از حضور 24 میلیونی تا 40 میلیونی مردم در این مراسم دادند که در تاریخ معاصر بی نظیر بوده است.
مجموع این مؤلفهها موجب شد آیین وداع و تشییع رهبر شهید، افزون بر ایفای نقش خود بهعنوان یک مراسم ملی، دینی و انقلابی، به صحنهای برای نمایش انسجام داخلی، تقویت دیپلماسی عمومی، تأکید بر تداوم و ثبات ساختارهای جمهوری اسلامی ایران و ارسال پیام اقتدار، همبستگی و استمرار نقشآفرینی ایران در سطح منطقهای و بینالمللی تبدیل شود؛ پیامیکه مخاطبان آن تنها مردم ایران نبودند، بلکه افکار عمومی جهان نیز آن را با دقت مشاهده و تحلیل کردند.
آری؛ برخی رویدادها تنها در حافظه یک ملت ثبت نمیشوند؛ بلکه به بخشی از حافظه تاریخی جهان بدل میگردند. آیین وداع و تشییع امام شهید جمهوری اسلامی ایران را میتوان از همین دست رویدادها دانست؛ رخدادی که از چارچوب یک مراسم سوگواری فراتر رفت و به نمایش کمنظیری از وحدت ملی، همبستگی اجتماعی، اقتدار سیاسی و جایگاه منطقهای جمهوری اسلامی ایران تبدیل شد.
در روزگاری که افکار عمومی جهان بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر روایتهای رسانهای و جنگ شناختی قرار دارد، واقعیت گاه از هر تحلیل و تبلیغی گویاتر است. میلیونها انسانی که از اقصی نقاط ایران برای بدرقه رهبر شهید گرد آمدند، تصویری آفریدند که هیچ روایت سیاسی قادر به انکار آن نیست. این حضور، صرفاً یک تجمع انسانی نبود؛ بازتاب پیوندی عمیق میان یک ملت و حتی برخی ملت های کشورهای همسایه، هویت تاریخی و آرمانهایی بود که در دشوارترین روزها نیز پابرجا ماندهاند.
در نهایت، شاید مهمترین پیام این وداع تاریخی را بتوان در یک جمله خلاصه کرد: ملت ایران، در لحظهای که به زعم بسیاری انتظار گسست و آشفتگی داشتند، همانطور که در جنگ چهل روزه ثابت کرد، تصویری متفاوت از خود به نمایش گذاشت؛ تصویری از وحدت، آرامش، انسجام و تداوم. از همین رو، آیین وداع با امام شهید، تنها بدرقه یک رهبر نبود؛ بلکه بیانیهای ملی خطاب به جهان بود؛ بیانیهای که بدون شعار، تنها با حضور میلیونها انسان نوشته شد و این پیام را منتقل کرد که سرمایه اصلی هر ملت، استقلال، خودباوری، انسجام، هویت و اراده جمعی آن است.